مقدمه

کتاب، قدمتی پنج‌هزار ساله دارد. کتاب‌های نخستین به شکل لوح‌های گلی بودند. اما با گذشت زمان با توجه به دسترسی بشر به امکانات جدید و تغییر نیاز بشر به ارتباطات و اطلاعات، شکل کتاب‌ها تکامل یافت.

نوشته به خط سومری مربوط به ۲۲۰۰ تا ۲۴۰۰ پیش از میلادلوح‌های گلی، در منطقه بین‌النهرین برای نوشتن مورد استفاده قرار می‌گرفت. استفاده از این روش در ۲۵۰۰ سال قبل از میلاد، توسط تمدن سومر ابداع شد و به تکامل رسید. اما با گذشت زمان، بابلی‌ها و آشوری‌ها نیز همین روش را به‌کار گرفتند. این لوح‌ها با استفاده از خاک رس و آب ساخته می‌شدند و قبل از خشک شدن، با استفاده از ابزارهای نوک‌تیز بر روی آنها نوشته می‌شد. نوشته‌های بیشتر این لوح‌ها، بیشتر مرتبط با امر بازرگانی، اداری و حکومتی بود.

آمریکا که در حال حاضر بزرگترین ابر قدرت دنیا به شمار می‌رود، کتابخانی را به شکل واقعی در کشور خود به وجود آورده است، در این کتاب به بررسی کتاب و کتابخانی در آمریکا می‌پردازیم.

کتابخوانی در آمریکا؛فرهنگی بدون توقف

شعری که در ایام مدرسه و نمایشگاه‌های کتاب بیش از همیشه به گوش می‌رسد و تلاش می‌کند تا تلنگری برای کودکان و بعضا بزرگترها باشد که مراجعه به کتاب می‌تواند توانایی‌ها را افزایش دهد و به مدد آن مشکلات زندگی را حل کرد.

از زمانی که در زندگی روزمره خود با آمریکایی‌ها یا کسانی مواجه شدم که از هر فرصتی برای کتابخوانی بهره می‌گیرند، مشتاق شدم تا کمی عمیق‌تر به سهم کتاب در سبد زندگی خانوارهای مقیم این کشور بپردازم. اگر چه این سهم نسبت به برخی هزینه‌های دیگر مردمان این کشور در رتبه‌های چندم قرار دارد اما آمار کتاب‌های منتشر شده نشان می‌دهد که این سهم، جزو چند هزینه اولیه است.

با آمدن کتاب‌های دیجیتالی، سهم کتابخوانی بیشتر هم شده اما هنوز کتاب‌های چاپی و تشویق برای نگارش این نوع کتاب ها، فرهنگ اصیل و مورد توجه در این کشور است.

کتاب‌های در دست مردم یا امانت گرفته شده از کتابخانه‌ها است که در این کشور رونق خوبی دارند و یا خریداری شده از فروشگاه‌های کتاب است اما هرچه که هست، بر اساس آمارهای ارائه شده، سهم مطالعه سالانه کتاب در ایالت‌های مختلف آمریکا از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۶ بین ۷۲ تا ۷۹ درصد بوده است.

انس با کتاب از کودکی شکل می‌گیرد و در مدارس و دانشگاه‌ها هم بر آن تاکید می‌شود. در حالی که به شدت به قانون کپی رایت هم پایبندند. فراهم کردن محیط‌هایی همچون کتابخانه‌های عمومی، اختصاص زمانی در کلاس‌های روزانه درس برای خواندن کتاب توسط معلم برای کودکان، تعبیه نرم افزارهای مخصوص برای دانش آموزان و ایجاد رقابت برای کتابخوانی بیشتر، بخشی از ابتکاراتی است که کتاب را در سبد زندگی مردم قرار داده است.

علاوه بر کتابخوانی، تشویق همه گروه‌های سنی برای نوشتن کتاب و برگزاری جشنواره‌های مخصوص برای آن نیز طرح دیگری برای کشاندن مردم به سوی بازار کتاب و انتقال مفاهیم و تجربیات زندگی است. به همین منظور همچون جشنواره‌های فیلم، جشنواره‌هایی برای نویسنده برتر هم برگزار می‌شود که در آن هیات داوران بهترین اثر را انتخاب کرده و جوایزی برای آن در نظر می‌گیرند.

اگرچه در آمریکا نمایشگاه‌هایی همچون نمایشگاه کتاب ایران برپا نمی‌شود اما برگزاری کارگاه‌های مختلف برای نویسندگان، ناشران، طراحان و دیگر عوامل دخیل در تالیف کتاب از اقداماتی است که فعالان این صنعت را قادر می‌سازد تا در فضای کسب و کار بتوانند کتاب خود را به فروش رسانده و با دیگر فعالان این عرصه رقابت کنند.

خانم الاین مسئول کتابخانه تاکاهو از ایالت نیویورک درباره مشوق‌های کتابخوانی به خبرنگار ما می‌گوید: برنامه‌های گوناگونی در کتابخانه اجرا می‌کنیم، از ساعت‌های داستان خوانی و اجرای موسیقی برای کودکان تا برنامه‌های کمک تحصیلی برای نوجوانان و همچنین بزرگسالان که همه آنها به صورت رایگان انجام می‌شود.

وی افزود: همچنین در کتابخانه‌ها تلاش می‌شود کتاب‌هایی به زبان‌های رایج جهان همچون اسپانیولی، چینی، عربی و روسی هم ارائه شود و به مناسبت‌های اجتماعی- فرهنگی کشورهای مختلف، مراسمی برای معرفی آداب و رسوم مربوطه برگزار می‌کنیم.

این مسئول کتابخانه با آوردن کتاب‌هایی درباره نوروز، ادامه اداد: دعوت از اعضایی که متعلق به این فرهنگ‌ها هستند برای توضیح بیشتر آداب و رسوم خود، دیگر برنامه‌ای است که برای تبادل فرهنگ و تبدیل فضای کتابخانه از یک فضای خشک مطالعاتی به فضای گرم و غیرانحصاری به یک قوم، مذهب یا نژاد به کار گرفته می‌شود و همین امر، باعث می‌شود حضور در کتابخانه بخشی از زندگی مردم باشد.

اختصاص فضای ویژه برای کودکان، تعبیه برخی وسایل بازی و محلی برای نگهداری کودکان شیرخوار، برگزاری نشست‌های تخصصی معرفی کتاب با حضور نویسنده، تشکیل کلاس‌های رایگان آموزش زبان انگیسی و اتاق‌های گفت و گوی آزاد، دیگر برنامه‌هایی است که مردم را با کتابخانه‌ها عجین می‌کند.

الاین یادآور شد: هر عضو کتابخانه می‌تواند بدون هیچ محدودیتی ۵۰ کتاب یا فیلم به امانت بگیرد و در مدت تعیین شده که معمولا بین ۱۰ تا ۲۰ روز است، باید آن را به کتابخانه برگرداند.

البته او این نکته را هم اضافه کرد که در صورت تاخیر در بازگرداندن کتاب یا فیلم به ازای هر مورد در هر روز ۲٫ ۵ دلار جریمه دریافت می‌شود و سقف نهایی آن ۱۰ دلار است. یعنی اگر بیش از ۱۰ شب هم تاخیر داشته باشیم، همان ۱۰ دلار گرفته می‌شود.

این مسئول کتابخانه می‌گوید این کار باعث می‌شود تا افراد، تلاش کنند کتاب را در موعد مقرر بخوانند و گردش کتاب‌ها بیشتر خواهد شد.

نوشته کتاب و کتابخوانی در آمریکا اولین بار در انتشارات بوکتاب. پدیدار شد.

کتاب

۱- نگاهی به تعریف و تاریخ

کتاب مجموعه‌ای از صفحات نوشته‌شده، مصور، چاپ‌شده یا صفحات خالی (صفحه سفید و نانوشته) ؛ ساخته‌شده از جوهر، کاغذ (ورق) ، پوست حیوانات یا مواد دیگر (چسب، نخ و…) است که معمولاً از یک طرف یا سمت به یکدیگر محکم شده یا متصل می‌گردند. هر برگه در کتاب، ورق و هر سمت یا روی هر ورق، صفحه نامیده می‌شود.

تعاریف سایر لغت‌نامه‌ها از کتاب، در واقع تعریفی از کدکس است که در ادامه خواهد آمد.

پنج هزار سال از تاریخ شروع کتاب می‌گذرد. حدود ۴۵۰۰ سال پیش، اهالی بین‌النهرین از لوح‌های گلی برای ثبت مسائل حکومتی یا مالی استفاده می‌شد (اغلب از نوع شمارش). فرم امروزی کتاب (که شاید بتوان نام دیروزی را نهاد با توجه به ظهور کتاب‌های الکترونیک) حدود ۱۸۰۰ سال پیش برای نوشتن متون مذهبی مسیحیان شکل گرفت. به این صورت که نوشته‌هایی روی پاپیروس یا چرم نوشته می‌شد و سپس آن‌ها را با استفاده از ابزاری متناسب به هم می‌دوختند.

حدود ۱۴۴۰ بود که گوتنبرگ ماشین چاپ را اختراع کرد و به نوعی باعث شد به نوعی عدالت در دسترسی به متون یک مرحله به پیش رود. فرایند آماده‌سازی کتاب چاپی حتی اکنون هم به لحاظ تکنولوژیک شبیه گذشته است. فقط ابزارها تغییر کرده‌اند. اگرچه اکنون دیگر نیازی نیست از یک کتاب هزاران جلد بزنید تا صرفه داشته باشد. می‌‌توانید حتی ۱۰ جلد کتاب را به دستگاه چاپ دیجیتال بدهید تا برای شما آن را چاپ کند و البته گاهی صحافی در خود آن دستگاه و گاهی در یک دستگاه جانبی انجام می‌شود.

اگرچه حدود ۵۰ سال پیش لامپ کاتدی اختراع شد تا بتوان تصویری از یک کتاب را در صفحه دید، اما تا پیدایش واقعی یک کتاب الکترونیکی ۳۰ سال طول کشید. تا همین چندی پیش (۱۵سال) که ال‌سی‌دی و ال‌ای‌دی‌های امروزی نبودند، نگاه کردن بلندمدت به یک مانیتور برای دراز مدت مانند چشم‌کُشی بود! بله سال ۱۹۹۹ اولین کتاب الکترونیکی به نام Nuvomedia’s Rocket شکل گرفت. توجه کنید چندین سال بعد از اینترنت، آمازون، گوگل و … از نظر خود من هم عجیب است.

یک نکته مهم که به نظرم می‌توان با آن بین یک مقاله و یک کتاب تمایز قائل شد. بعد از ظهور واکمن کتاب‌های صوتی نیز شروع شد. شاید قبل‌تر از کتاب الکترونیک.

۲- کتاب چیست؟

محمدرضا شعبانعلی عزیز در اینجا یک توصیف کارکردی از یک کتاب ارائه کرده است. یعنی توصیف کرده که مطالعه (به صورت کل) شامل چه چیزهایی می‌شود و اگر لینک‌های داخل همان صفحه را هم بگردید، طبقه‌بندی موثری را از انواع کتاب مشاهده خواهید کرد.

من سعی دارم در اینجا یک تعریف چند وجهی از کتاب را ارائه کنم. به هیچ وجه ادعای صحیح بودن و قطعی بودن را ندارم، اما می‌خواهم بگویم در باور من، کتاب باید خصوصیات زیر را داشته باشد.

۱- تمام شود

یک فیلم سینمایی را در نظر بگیرید، در مقابل یک سریال. فیلم سینمایی تمام می‌شود و شاید بخشی از آن در یک قسمت دیگر بیاید، اما سعی دارد تمامی عناصر لازم در یک فیلم را داشته باشد. از جمله این که یک هدف دارد، انتهایی دارد (هر چند انتهای باز هم خود یک انتهاست، مهم این است که دیگر کارتان با آن فیلم تمام می‌شود). اما سریال، هدفش کشاندن شما به قسمت بعد (از خود) است. ممکن است کتاب هم شما را به کتاب‌های دیگر ارجاع دهد. اما این طور نیست که مرتب و مرتب به نسخه بعدی که نیامده ارجاع دهد. (کتاب‌های چندجلدی یکپارچه استثنا هستند و می‌توان کل را (که یک هدف واحد دارند) به عنوان یک هدف حساب کرد.)

نوشته فرهنگ اصطلاحات کتاب اولین بار در انتشارات بوکتاب. پدیدار شد.